WANDELEN: Bronnen IJssel

Een paar jaar geleden ging ik op zoek naar de bronnen van de Waal (‘Bronnen van de Waal’. In: Tjiftjaffen, 2014). Niet zo moeilijk was dat, want de Waal begint bij Pannerden, waar de Boven-Rijn splitst in Waal en Pannerdensch Kanaal.

De ‘ontdekking’ van de bronnen van de IJssel is niet veel ingewikkelder. Enkele kilometers noordelijker splitst het Pannerdensch Kanaal bij Westervoort in Neder-Rijn en Geldersche IJssel.

Voor de ‘echte’ bronnen moet je natuurlijk bij Doesburg de Oude IJssel volgen, vervolgens vijfenvijftig kilometer de Issel in Duitsland naar Natuurpark Hohe Mark-Westmünsterland.

Ik start  op donderdag, 12 augustus 2021, een lijnwandeling bij station Westervoort. Als ik uit de auto stap kijk ik tegen een spoordijk aan die vol staat met bloeiend kroonkruid, een mooie vlinderbloemige.

Via de Veerdam heb ik al snel zicht vanaf de winterdijk op de IJssel met op de achtergrond de Westervoortse brug, verkeers- en spoorbrug naast elkaar over deze rivier. Er is hier extra ruimte voor de rivier gemaakt. Dat was niet zo moeilijk want de uiterwaarden maakten al deel uit van een waterlinie tussen Westervoort en Doesburg uit de achttiende eeuw, uitgebreid in de tijd van de Koude Oorlog tot de uiterst geheime IJssellinie, een waterlinie van Nijmegen tot aan Kampen om Russische tanks tegen te houden.

In de buitendijkse waterpartijen foerageren grote groepen ganzen, blauwe reigers, zilverreigers, enkele lepelaars en een paar onrustige kieviten. Ik mag in de uiterwaarden een kleine zomerdijk in zuidelijke richting volgen met bermen vol wilde planten. Vele zomerbloeiers zijn aan het eind van hun latijn, zoals de klaprozen die hun zaad weer kunnen opbergen in de bodem voor toekomstige vette of magere jaren. Andere planten vieren nog volop feest: kattenstaart, wilde cichorei, bijvoet, pastinaak, guldenroede, vlasbekje, wilde peen, duizendblad, boerenwormkruid, rolklaver, knikkende distel en heel veel echte kruisdistel. De boompjes en struiken bestaan vooral uit meidoorn die rood begint te kleuren en rode kornoelje die zwart kijkt van de rijpende bessen.         

Een monument gedenkt dat op 12 april 1945 geallieerde troepen de IJssel overstaken naar Arnhem, het begin van de bevrijding van West-Nederland die vertraagd was door de mislukte Slag om Arnhem.

Ik bereik uitkijkpunt De Pleij onder een groepje enorme grauwe abelen. Midden in het water geen wegwijzer, maar een waterwijzer op de splitsing van het Pannerdensch Kanaal: linksaf de Neder-Rijn op, rechtsaf voor de Geldersche IJssel. Hier begint dus tegenwoordig de IJssel, heb ik uit betrouwbare bron. Er zijn overigens aanwijzingen dat de Romeinen deze dwarsverbinding tussen de Neder-Rijn bij Westervoort/Arnhem en de (Oude) IJssel bij Doesburg hebben gegraven – de legendarische Drususgracht – om een alternatieve route naar het binnenmeer Lacus Flevo, voorloper van de Zuiderzee, te realiseren.

Het peilstation IJsselkop geeft +9,04 meter NAP aan. Dat was een paar weken geleden wel anders. Toen kon je hier helemaal niet komen. De uiterwaarden ogen nu weer helemaal groen, het water is verdwenen. Bijna al het water. In de uiterwaarden ligt namelijk een regelwerk met een opening in het midden om de stroming te reguleren. Stroomafwaarts ligt net achter de opening een erosiegeul met nog een flinke plas achtergebleven water… en achtergebleven visjes. Een visdiefje duikt er lustig op los en een blauwe reiger komt ook wel aan zijn trekken.      

Via de winterdijk volg ik het Pannerdensch Kanaal en kom langs de inlaatsluis van de naoorlogse IJssellinie. In de buurt liggen de contouren van Fort Geldersoord, het fort dat in de achttiende eeuw een voorloper van deze inlaatsluis moest verdedigen. In de uitgebreidere na-oorlogse IJssellinie kon door stuwen in de Waal bij Bemmel en in de Neder-Rijn bij Arnhem een zone langs Pannerdensch Kanaal en IJssel geïnundeerd worden, van Nijmegen tot Kampen.

Ik steek met ’t Looveer het Pannerdensch Kanaal over naar Huissen en wandel ook aan deze kant door de uiterwaarden, om het Zwanenwater heen (de Zwaan is het symbool van Huissen). De plas dient als zwemwater voor oververhitte Huissenaren. Even verderop wordt de plas gebruikt door de Surfclub Huissen.

Ik kom weer bij de splitsing van het Pannerdensch Kanaal in Neder-Rijn en IJssel. Dan via een laag zomerdijkje door weilanden die geuren van het gemaaide gras. Een sporadisch bomengroepje vormt het territorium van een koppel buizerds, een prima plek om te nestelen met jachtterreinen eromheen. Tussen het gras een groepje planten met sappige bladrozetten, deels doorgeschoten in bloei. Het blijkt suikerbiet te zijn, waarschijnlijk een restant uit een vorig leven van deze weilanden.   

Aan de basis van de Andrej Sacharovbrug (in de volksmond de Pleijbrug) over de Neder-Rijn groeien enkele planten van de aardaker. Daardoor valt me een zuil op in de berm van de weg naar Huissen, een grenspaal Arnhem–Huissen, met aan de ene kant de tweekoppige adelaar uit het wapen van Arnhem en aan de andere zijde de zwaan uit het wapen van Huissen. De grenspaal verwijst ook naar ‘750 jaar Arnhem’ en is onthuld op 23 april 1986. Een beetje laat want het feestjaar van ‘750 jaar Arnhem’ was 1983.

Vanaf de Pleijbrug een mooi uitzicht op de ‘bron van de IJssel’ in het zuiden en op Arnhem langs de oevers van de Neder-Rijn in het noorden. Guldenroede bloeit in overvloed langs de waterkant. Enkele Lakenvelders zoeken verkoeling in het water tussen de kribben. Op de andere oever is een kudde zwarte runderen (Black Angus?) op zoek naar iets eetbaars.

De Arnhemse haven en industriegebied Kleefse Waard worden tegen het wassende water beschermd door een forse betonnen kademuur. In het weinige groen vind ik toch nog enkele leuke plantjes, herkenbaar aan de bloemkleur: rood guichelheil, blauw glidkruid en grijskruid. Er staat nogal wat vergane glorie bij elkaar op dit industriegebied: vele oude, verwaarloosde loodsen en fabrieken.

Vanaf Jachthaven Valkenburg komt er meer leven in de brouwerij, en vanaf de John Frostbrug (‘a bridge too far’) is de Rijnkade verfraaid en levendig door horeca, enkele met stadstrand. Een jongedame doet yoga op het dek van de Poseidon en enkele imposante boten voor Rijncruises zoals de Charles Dickens en de Royal Emerald liggen aangemeerd. De laatste heeft zelfs kunstgras op het buitendek.

De Nelson Mandelabrug is onderhuids verfraaid met enkele mooie graffiti afbeeldingen. Dat geldt minder voor de aanpalende kademuur, ja zelfs voor de stammen van de platanen, die besmeurd zijn met een wirwar van afbeeldingen waar de afzonderlijke ‘kunstenaars’ niet in zijn te herkennen. Wil ik een ‘kunstenaar’ die aan het werk is vereeuwigen, krijg ik van hem geen toestemming.

Langs de ArtEZ Hogeschool voor de Kunst de stuwwal op naar het eindpunt van deze interessante wandeling, het imposante station Arnhem Centraal. Hier is het even zoeken naar de extra bussen die naar Westervoort gaan, want de treinen rijden niet vanwege werk aan het spoor.

Al met al een mooie omtrekkende beweging om de bron van de IJssel!     

 

[Beeldverhaal: https://www.jansiemonsma.nl/450355613]

 

Gepost: 27 Augustus 2021  

 

WandelZoekpagina: Rivierenpad (17 km).