FIETSEN: Oude Rijn

Tijdens de Romeinse tijd had de Rijn over grote delen een ander loopje. Zo is er een ‘Oude Rijn’ vanaf Tolkamer langs Zevenaar naar Kandia. Dieper binnenlands liep de Rijn vanaf Wijk bij Duurstede noordelijk naar Utrecht (nu Kromme Rijn), van Utrecht naar Harmelen (nu Leidse Rijn), en vandaar naar de Noordzee bij Katwijk (nu Oude Rijn). De plaatsnamen getuigen hier nog volop van: Alphen a/d Rijn, Koudekerk a/d Rijn, Hazerswoude-Rijndijk, Zoeterwoude-Rijndijk, en Rijnsburg. Diverse Romeinse castella lagen langs de Oude Rijn: ‘Laurum’ in Woerden, ‘Nigrum Pullum’ in Zwammerdam, ‘Albaniana’ in Alphen a/d Rijn, ‘Matilo’ in Leiden, ‘Praetorium Agrippinae’ in Valkenburg, en ‘Lugdunum Batavorum’ in Katwijk. Overal in deze plaatsen ook winkels en bedrijven, die refereren aan de ‘limes’, de grens van het Romeinse Rijk (Restaurant Limes, Limes Advocaten). 

De oevers van de Oude Rijn zijn mij nog grotendeels onbekend, al besef ik dat deze rivier helaas merendeels door de bebouwde kom loopt, met name van Alphen a/d Rijn en Leiden. Ik heb dan ook nog nooit op een fietstocht van vijfenzestig kilometer zo’n lange lijst van fietsknooppunten gehad, allemaal op korte afstand van elkaar.          

Ik start op dinsdag, 1 mei 2021, in Alphen a/d Rijn, bij het vaarkruispunt waar Oude Rijn, Gouwe en Aarkanaal bij elkaar komen. Hier ligt de bijzondere Hefbrug Gouwesluis (Rijksmonument). Op de heenweg naar Katwijk houd ik zoveel mogelijk de zuidelijke oever aan (‘la rive gauche’), om op de noordelijke oever terug te keren.

Alphen a/d Rijn is vooral bekend van het Archeon, een logische plek voor een Romeinse herbeleving, maar ik was Avifauna vergeten. Ik kom er toevallig langs. Het was een bestemming van een schoolreisje op de basisschool. Maar wel in één van de hogere klassen want het was een verdomd eind rijden vanaf Sneek. Alphen a/d Rijn heeft een flinke Rijnhaven en er varen flinke binnenvaartschepen op de rivier. Wat te denken van ‘Rita’?

Van Alphen a/d Rijn tot Hazerswoude-Rijndijk is de linkeroever nog redelijk vrij van bebouwing. Halsbandparkieten overstemmen dan ook het lawaai van ‘Sapiens’. De bermen zijn rijk aan bloeiende planten: margriet, vogelwikke, ooievaarsbek en reigersbek, maar het ‘plantje van de dag’ is de opvallende gewone vogelmelk. Langs de hele route komt hij veelvuldig voor, waarschijnlijk deels als tuinvliedende tuinplant en als gretige groenvoorziening.

De watertoren van Hazerswoude-Rijndijk is omgebouwd tot een elegante transparante kantoortoren. Het staat bekend als de duurste verbouwde watertoren van Nederland en zelfs het duurste bedrijfsgebouw per vierkante meter, want het heeft slechts vier werkplekken (boven elkaar).

Ik kom in buurtschap Groenendijk langs een groot complex industrieel sterfgoed, Kleiwarenfabriek ‘Nieuw Werklust’. De schoorsteen is krom getrokken, alle bedrijfsgebouwen dichtgetimmerd en het terrein ontoegankelijk gemaakt wegens instortingsgevaar. Toch is het sinds 2002 een Rijksmonument, waardoor de ontwikkelingsmogelijkheden enorm beperkt worden. Dit Rijksmonument lijkt ten dode opgeschreven, ook al omdat het binnen de geurcirkel ligt van de Heineken Brouwerijen in Hazerswoude en Zoeterwoude.

Bij Zoeterwoude-Rijndijk begint de lintbebouwing langs de Oude Rijn. Ik maak wel even een foto van de Goede Herderkerk (Meerburgkerk), een prachtige kruisbasiliek met twee klokkentorens in de voorgevel en een achthoekige koepeltoren. De kerkklok slaat  tien uur.

De A4 loopt in een tunnelbak onder de Oude Rijn door. In de bermen van de doorgaande weg ontwaar ik bloeiende silenes – avondkoekoeksbloem en dagkoekoeksbloem – evenals ‘wilde’ hyacint en vroege sterhyacint.

De Oude Rijn vermengt zich in Leiden met de stadsgrachten, en het is absoluut geen straf om daarlangs te fietsen. Aan de westzijde van Leiden ga ik onder de A44 door. Ik wilde langs Vliegkamp Valkenburg en de Katwijkse duinen fietsen, maar de N206 ligt helemaal overhoop, waarschijnlijk als onderdeel van de herinrichting van het vliegveld, definitief gesloten in 2006. De vliegtuigen die steeds overvliegen zijn bedoeld voor Schiphol.

Ik was me niet bewust van de rol van dit kleine vliegveld aan het begin van de oorlog in 1940. Het vliegveld was nog in aanbouw toen de Duitsers er wilden landen met transportvliegtuigen om snel op te rukken naar Den Haag om koningshuis en kabinet gevangen te nemen. De vliegtuigen zakten echter weg in de zachte bodem. De eerste toestellen klapten op mekaar, de rest maakte noodlandingen op het strand. Geen toepasselijker plek voor de musical ‘Soldaat van Oranje’ dan in een omgebouwde hangar op dit oude vliegveld. 

Ik bereik Katwijk, onderverdeeld in Katwijk a/d Rijn en Katwijk aan Zee. De mooie boulevard, de lage brede duinenrij (met ondergrondse parkeergarages en bovengrondse kunstwerken) en het strand: er gaat bij mij geen enkel herkenningsbelletje rinkelen. Volgens mij ben ik nog nooit in Katwijk geweest (ja, wel in Katwijk a/d Maas, bij Cuijk). Bizar toch? Ik fiets met groot plezier de boulevard op en neer, om vervolgens aan de noordzijde de monding van de Oude Rijn te bereiken. Op het waterkeringsgebouw tussen Binnenwatering en Buitenwatering staat de tekst: ‘De Vereeniging van den RHIJN met de NOORDZEE, aangevangen op den 7den Augustus 1804, voleindigd op den 21sten October 1807’. Helaas kan ik geen lid worden van deze vereniging.

Ik aanvaard de terugtocht door Rijnsburg, Oegstgeest, Leiden en Leiderdorp. Her en der struinen langs de weg grauwe ganzen en wilde eenden met hun kuikens. Zelfs enkele lelijke barbarie-eenden, gelukkig zonder nageslacht.

Bij de Leiderdorpsebrug over de Oude Rijn doet een zeilboot een ‘surplace’, wachtend op de brugwachter. Ik vermeld dit omdat de boot uit mijn geboorteplaats Sneek afkomstig is. De schipper zal wel niet begrijpen waarom het zo lang duurt en de boten geen voorrang krijgen, net als in Friesland.

Eindelijk weer een mooi jaagpad langs de rivier tot aan Koudekerk a/d Rijn. Hier volg ik even een andere Rijn dan de Oude Rijn, genaamd de Lutteke Rhijn. Ik moet denken aan de naam van het buurtschap Lutkepost (‘Lytsepost’, ofwel ‘kleine brug’ in het Fries), dat ik recent tegenkwam bij Buitenpost in Friesland. ‘Lutteke Rhijn’ betekent vast ‘Kleine Rijn’. De lus van de Lutteke Rhijn komt in Alphen a/d Rijn weer samen met de Oude Rijn.

Hier komt mijn inspectietocht langs de ‘limes’ tot een eind. Die Romeinen waren zo gek nog niet, maar er is nogal wat veranderd in tweeduizend jaar.    

 

[Beeldverhaal: https://www.jansiemonsma.nl/449447309]

 

Gepost: 20 Mei 2021

 

Fietsknooppunten: 04, 85, 09, 37, 86, 07, 08, 20, 67, 68, 18, 17, 19, 12, 11, 86, 02, 53, 79, 07, 99, 87, 89, 93, 96, 97, 63, 62, 95, 92, 34, 90, 88, 35, 99, 07, 79, 53, 02, 86, 16, 75, 14, 13, 85, 69, 18, 71, 08, 19, 24, 64, 23, 63, 83, 85, 04 (65 km).