WANDELEN: Heelsumse Beek

‘Maakjeroute’ is een stichting in Doorwerth die wandelroutes genereert in de Gemeente Renkum (maar ook verder weg) en daarin uitvoerig ingaat op natuur, geografie en geschiedenis. Een loffelijk streven! Een wandeling langs de Heelsumse Beek stond al langer op mijn lijstje – lekker dichtbij huis –, maar ik zat een beetje aan te hikken tegen een pak papier van dertien velletjes met vierenzeventig aandachtspunten op een wandeling van dertien kilometer. Dat is stilstaan en lezen elke tweehonderd meter.

Op dinsdag, 24 november 2020, zal het zijn. Vanaf de parkeerplaats aan de Wolfhezerweg volgt de route eerst de Oude Kloosterweg in westelijke richting, min of meer parallel aan de A50. Langs deze weg is zeer recent (september 2020) een houten gedenkpaal geplaatst ter herinnering aan de executie van een inwoner door de Duitsers in september 1944. Beter laat dan nooit! Verder een prehistorisch grafheuvelveld en de kapelheuvel waar fundamenten zijn gevonden van een kerkje, daterend uit de elfde eeuw. Van recentere datum is het bankje dat herinnert aan een wandelaar, die blijkbaar de gevleugelde uitspraak bezigde: “Even zitten hoor”.

Stukken bos wisselen af met stukken heide. Op de hogere delen van glooiingen houdt de heide goed stand, op de lagere delen slaat het pijpenstrootje zijn slag.

Ecoduct Wolfhezerheide over de A50 is zo geconstrueerd dat zowel mens als dier de snelweg veilig kunnen passeren. ‘Sapiens’ moet het wel doen met een soort dwangbuis zodat-ie de dieren geen kwaad kan berokkenen.

Aan de noordelijke kop van het ecoduct ligt een grote kuil – een wadi – om hemelwater op te vangen en te laten infiltreren in de bodem (in plaats van op de snelweg). Nu door de klimaatverandering lange droogteperiodes vaker gaan vóórkomen moeten wadi’s – kleine wadi’s, grote wadi’s – veel frequenter worden toegepast zodat we onze regenpijpen kunnen afkoppelen van de riolering.

De Doorwerthse Heide sluit aan op de open terreinen langs de Telefoonweg in Renkum waar geallieerde luchtlandingen plaatsvonden op 17 september 1944. Nu kan een vos rustig genieten van zijn hol midden op de heide zonder gestoord te worden door ‘Horsa Gliders’.

De velden van grasveredelaar Barenbrug en Hoeve Doorwerth zijn in winterrust. Ze mogen op krachten komen met gele mosterd als groenbemester. Het veld zonnebloemen met pit trekt grote groepen vinken aan.        

Hoeve Doorwerth is groots opgezet met een enorme schuur voornamelijk gevuld met caravans. Maar er staat ook één houten paard, grijnzend als Jolly Jumper, met een pluk echt hooi tussen zijn kiezen. Waar zou die nou voor gebruikt worden? Carnaval in Renkum? Lucky Luke Bingo?

Ik houd koffiepauze op een ‘Boerenrustpunt’, een bankje aangeboden door de landbouwers in Renkum. Daar hoort wel een stuk informatie bij, in dit geval over het onderscheid tussen vier soorten mais: voedermais, suikermais (popcorn), energiemais (biogas) en siermais.

Op de rotonde  aan de oostkant van Heelsum staat het Airborne Monument ter herinnering aan de luchtlandingen tijdens Operatie Market Garden.

Nu kom ik echt in het stroomdal waar de loop van de kleine beek zich laat raden door de knotwilgen op de oevers. Volkstuintjes profiteren van het oppervlakkige water. Een grote verscheidenheid aan gewone en bijzondere groenten en bloemen worden hier kleinschalig geteeld. Eén bloementuin is speciaal bedoeld om de cliënten van het hospice in Wageningen van een boeketje bloemen te voorzien. ‘Gun de gasten een mooi moment en laat de bloemen staan.’

Ik kom langs serviceflat De Koningshof. Nadat Ferdi E. in 1987 het losgeld voor Gerrit Jan Heijn had ontvangen bij een tunneltje onder de A12, liep hij door de bossen en velden hiernaartoe en dook enkele dagen onder bij zijn nietsvermoedende ouders.

In een weilandje groeien enkele reuzenbovisten, zo groot als een voetbal. Langs de Utrechtseweg ligt Villa Heidestein. Het gazon vóór het huis is in het voorjaar altijd een opvallende bloemenzee van krokussen, nu groeit en bloeit er de doornappel en wordt de voordeur geflankeerd door twee enorme pompoenen. Aan de Utrechtseweg staan sowieso mooie villa’s zoals ‘Inter Nos’ en ‘Klein Harten’. Ook het expressionistische kerkje uit 1928 is esthetisch zeer verantwoord met zijn misbakselstenen.

De route vervolgt door de Jufferswaard langs de Rijn die een aantal jaren geleden opnieuw is ingericht. Mondde de Heelsumse Beek voorheen uit in de Rijn aan de voet van de Noordberg, nu heeft-ie zijn oude loop hervonden en meandert door de Jufferswaard om achter papierfabriek Smurfit/Parenco in de Rijn te stromen. De Jufferswaard heeft enkele grote plassen waar regelmatig grote aantallen zilverreigers neerstrijken en waar een bijzondere driehoeksverhouding tussen twee witte zwanen en een zwarte zwaan (Zorro) al jaren stand houdt (blogger Lambert doet er regelmatig verslag van).

Door de bossen en daarna door de akkers op de Noordberg. De akkers worden begrensd door een laag bloeiend haagje van knopkruid, een mengsel van kaal knopkruid en harig knopkruid. Onder de provinciale weg N225 door naar de Vosheuvel, met de Oude Kerk van Heelsum en Oud-Doorwerth, omringd door hele oude en nieuwe grafzerken. Kasteel Doorwerth was eertijds via de Koninginneweg verbonden met deze plek voor de kerkgang. De zuidmuur van de kerk bevat het grafmonument van de van Brakell’s, kasteeleigenaren tijdens de negentiende eeuw waaraan we het treinstation Wolfheze en de Italiaanse weg ernaartoe te danken hebben.

Vervolgens op de ‘rive gauche’ van de Heelsumse Beek weer onder de A50 door naar paperfabriek Schut (sinds 1618), producent van speciale papiersoorten. Op landgoed De Kamp staat een imposant landhuis, maar ook enkele romantische, riet-gedekte cottage woningen.

Dan volgt de prachtige bovenloop van de Heelsumse Beek die meandert door de weilanden van Boerderijen Kievitshoeve en Kabeljauw. De naam Kabeljauw doet vreemd aan en is afgeleid van de naam van een oude papiermolen op dezelfde plek. Dat krijg je wanneer je lompenhandelaar Kabeljauw uit Dordrecht een molen laat bouwen om zijn lompen tot papier te verwerken.

Op de Wolfhezerheide voegen de Wolfhezerbeek en de Papiermolenbeek zich bij de Heelsumse Beek. De waterkant is dicht begroeid met de groenblijvende varen dubbelloof.

Op de Wolfhezerheide staan enkele bosschages jeneverbes en solitaire vliegdennen. In de bosrand is een wirwar van sprengen gegraven om de beken van zoveel mogelijk water te voorzien, zodat de papiermolens hun werk konden doen.

Langs deze sprengen staan de bekende Wodanseiken die veelvuldig zijn vereeuwigd door de schilders van de Oosterbeekse School. Gelukkig maar, want ze zijn nu wel aan het eind van hun Latijn. Ik gebruik de lunch alsof het mijn laatste is, althans bij de Wodanseiken.

Ik was redelijk bekend met kop en staart van de Heelsumse Beek, dat wil zeggen de sprengen in het Wolfhezerbos en de monding in de Jufferswaard, maar het middenstuk bij de Boerderijen Kievitshoeve en Kabeljauw is absoluut het mooiste deel van het beekdal.       

 

[Beeldverhaal: https://www.jansiemonsma.nl/448718326]

 

Gepost: 14 December 2020  

 

Maakjeroute: Heelsumse beekdal (15 km)