SELFIES: Wereldtijdpad 3 (1600–1400)

 

1600

Overijsselse Vecht en Nieuwe Vecht dienen vooral het vervoer van Bentheimer zandsteen vanuit Duitsland naar Zwolle.

Vele illustere gebouwen zijn opgetrokken uit Bentheimer zandsteen: Simon & Judaskerk in Ootmarsum, Plechelmusbasiliek in Oldenzaal, Martinitoren in Groningen, Paleis op de Dam, ja zelfs de sokkel van het Vrijheidsbeeld in New York.

1596

Rasphuis in Amsterdam; veroordeelden moeten braziel (Caesalpinia echinata, inheems in Brazilië) raspen voor de winning van een rode kleurstof.

Verwantschap met Indian redwood (Caesalpinia sappan) uit Azië. Door de pH van het bad van houtsnippers te manipuleren, kun je alle kleuren van de regenboog maken. Leuk voor in een goocheldoos.

1594

Vesting Bourtange wordt onderdeel van de grensverdediging.

Het Oostfrontier (Nijmegen–Groningen) loopt langs de IJssel en de veenmoerassen in Overijssel, Drenthe en Groningen.

1593

Clusius kweekt in de Hortus van Leiden enkele tulpenbollen op uit Turkije.

De Hortus heeft nog steeds een Bollenbak!

1590

Vijftien Carolus guldens voor doden van wolf (in Overijssel).

Wolven zijn niet zo onschuldig als nu wordt voorgedaan. Met name in de Franse periode rond 1800 zijn vele ongelukken goed gedocumenteerd. Vooral kleine kinderen werden gegrepen en opgevreten door ‘lonely wolves’, oude wolven met gedegenereerd gebit die uit de roedel zijn verstoten en uit zijn op een makkelijk hapje.

1582

Overgang Juliaanse kalender naar Gregoriaanse kalender.

“Welke datum is het vandaag?” “15 oktober, en gister was het Werelddierendag, 4 oktober.”

1581

Plakkaat van Verlatinghe.

Voortaan herdenkt de Eerste Kamer op 26 juli onze Onafhankelijkheidsverklaring, maar een nationale feestdag zit er niet in.

1575

Ootmarsum: het is verboden voorwerpen te slijpen op de muur van de Simon & Judaskerk; het slijpsel zou geneeskrachtig zijn.

Waar zullen we de geneeskracht aan toeschrijven? Aan Simon, aan Judas of aan Bentheimer zandsteen?

1568

Begin 80-jarige oorlog.

Maar dat het zo lang zou duren verwachtte men toen nog niet, want in 1573 kraaide men al victorie in Alkmaar.

1560

Jean Nicot introduceert tabaksplant aan Franse Hof.

De tabaksplant is zelfs naar hem vernoemd: Nicotiana tabacum. En natuurlijk ook nicotine.

1555

Inhuldiging Filips II tot Koning der Nederlanden.

Gemme van Burmania vertegenwoordigt Friesland, maar weigert te knielen voor de koning: “Wij Friezen knibbelje allinne foar God”.

1554

Maria I van Engeland trouwt met Filips II van Spanje. Ze herstelt het katholicisme in Engeland en laat een aantal protestanten terechtstellen.

Denk aan haar wanneer je aan de toog een ‘Bloody Mary’ bestelt.

1552

Sneek krijgt recht om muur om de stad te bouwen en een jaarmarkt te houden.

Anders had ik nu geen Friese stoeltjesklok gehad met de afbeelding van de Waterpoort van mijn geboorteplaats Sneek.

1544

De 11-jarige Willem van Nassau erft Orange van zijn oom René van Châlon.

Zo wordt Willem van Nassau dus Willem van Oranje, uit de Côtes du Rhône. Je komt het plaatsje tegen vlakbij Lyon langs de Route du Soleil.

1543

Filippijnen vernoemd naar Filips II, de latere koning van Spanje.

Een stuk of tien landen zijn vernoemd naar historische figuren: Mauritius naar onze prins Maurits, Amerika naar Amerigo Vespucci, en Colombia naar Christoffel Columbus.

1538

Karel van Gelre sterft. Hij is de laatste zelfstandige heerser in de Nederlanden. Maarten van Rossem is zijn belangrijkste krijgsheer.

Zie die Maarten van Rossem nu eens strijdvaardig zitten in zijn harnas op een bankje bij de ingang van Kasteel De Cannenburgh in Vaassen. Wat een contrast met die andere Maarten van Rossum.

1535

Menno Simons stapt uit katholieke kerk en sluit zich aan bij de wederdopers.

Geboren in het Friese Witmarsum en later pastoor in deze plaats, wordt hij oprichter van de Mennonieten, de hoofdstroming van de Doopsgezinden.

1529

Sint Felixvloed (in Zeeland verdrinken zes dorpen).

1522

Adriaan Boeyens, geboren in Utrecht, wordt paus Adrianus VI.

Wij beschouwen hem als de enige Nederlandse paus. In Duitsland geldt hij als de zevende Duitse paus, omdat Utrecht destijds tot het Heilige Roomse Rijk behoorde. Alles is relatief!

1517

Karel V naar Spanje om ingehuldigd te worden als koning van Spanje.

Spanje valt hem toe als kleinzoon van het ‘katholieke koningspaar’ Ferdinand en Isabella. Voor Spanje is Karel V slechts Karel I. Alles is relatief!

1516

Grote Pier (1480–1520) vecht voor een vrij Friesland tegen de legers van Karel V op de Zuiderzee.

Het jaarlijkse ‘Pierfest’ in augustus in zijn geboorteplaats Kimswerd is dus geen Bierfeest.

1514

Wiskundige Giel van der Hoecke gebruikt voor het eerst + en – tekens in zijn berekeningen.

Sindsdien is alles plusminus.

1507

Mona Lisa is af.

Het toetje van Mona is net zo verslavend als het snoetje van Lisa.

1503

Sevilla krijgt alleenrecht op handel met Amerika.

Rond 1600 is Sevilla één van de grootste en rijkste steden van de wereld. Rond 1700 verzandt de monding van de Guadalquivir en verliest Sevilla belangrijke functies aan de havenstad Cadiz.

1500

Er wonen 500 miljoen mensen op aarde. Gemiddelde levensverwachting van Europeaan ligt tussen 30–35.

1495

In Delft wordt toneelstuk ‘Elckerlyc’ gedrukt.

Vriend Paul zaliger quoot op zijn rouwkaart: ‘Och, Doot, sidi mi soe bi, Als icker alder minst op moede?’

1492

Terwijl Columbus Amerika ontdekt, valt in Andalusië het laatste bolwerk van de Moren (Granada).

De ‘Reconquista’ van Spanje op de Moren is na zevenhonderd jaar voltooid.

1487

Italiaanse architecten beginnen met de bouw van het Kremlin.

Ik mag hopen dat ze enkele microfoontjes hebben verstopt.

1482

Portugezen stichten kolonie rond Fort Elmina aan de Goudkust.

In 1637 verovert Johan Maurits van Nassau-Siegen het fort op de Portugezen. Daarna is het meer dan tweehonderd jaar het centrum van de Nederlandse slavenhandel.

1472

Amsterdam verbiedt gooien met sneeuwballen.

‘Neymant en moet met sneecluyten werpen.’

1461

Bouw zeedijk bij Petten naar Vlaams voorbeeld.

Dat moet de Hondsbossche Zeewering zijn. Hebben wij het bouwen van dijken van de Belgen geleerd?

1456

Sneek krijgt stadsrechten als laatste van de elf Friese steden.

De laatsten zullen de eersten zijn.

1451

Een vertegenwoordiger van de paus op doorreis in Arnhem beveelt dat alle Joden bij de burgemeester moeten verschijnen alwaar zij een ‘tycken zullen krijgen dat zij op oir overste cleed dragen soelen’.

Waar haalden de Nazi’s toch hun inspiratie vandaan?

1444

Byzantijnen herstellen Hexamilion bij Korinthe.

De Hexamilion was een verdedigingsmuur van zes mijl, in de buurt van het huidige Kanaal van Korinthe. Vreemd dat ik er niets van heb opgepikt tijdens een korte vakantie op de Peloponnesos (mijn reisgidsen maken er geen melding van).

1442

Paus geeft Portugezen en Spanjaarden toestemming om slavernij te bedrijven.

Wat hebben we toch veel aan het Instituut Kerk te danken!

1434

Het Vleeshouwersgilde in Amsterdam wordt opgeheven vanwege een gewelddadig verleden.

Geef mensen een Vleesmes, een Harley Davidson of een Tractor, en ze voelen zich oppermachtig.

1427

Sinterklaas wordt gevierd in Nederland.

De Turkse bisschop werd dus ingevoerd ver vóór de tulpenbollen.

1421

Sint Elizabethsvloed. Zo’n dertig dorpen verdrinken.

1417

Alle Engelse ganzen moeten zes veren afstaan voor de pijlen van de boogschutters in een aanval op Frankrijk.

De ganzen van de Engelse koning verliezen hun Gouden Ganzenveer.

1413

Ontstaan Dollard door onderlopen van de lage veengronden langs de Eems.

Vierendertig dorpen verdrinken, waaronder het schatrijke Reiderwolde. De Dollard was ongeveer drie keer zo groot als tegenwoordig. 

1409

Concilie van Pisa beoogt het Westers Schisma (twee pausen, in Rome en Avignon) te beëindigen.

Een nieuwe paus Alexander wordt gekozen, maar de twee bestaande pausen (Gregorius XII van Rome en Benedictus XII van Avignon) laten zich niet afzetten. Gevolg: drie pausen!

1404

Beroemd Chinees toneelstuk Pi Pa Ki!

In Nederlandse vertaling: Ti Ta Tovenaar!

1402

Introductie papiergeld in Vietnam, maar de bevolking accepteert het (nog) niet.

Papiergeld functioneert zolang we met z’n allen (i.e. intersubjectief) geloven in de illusie dat het papiertje waarde vertegenwoordigt.

                                                                    

Gepost: 13 December 2019

Wereldtijdpad: Lus Dijkermaten p.p. (10 km)