FIETSEN: Vestingdriehoek

Onder de Vestingdriehoek verstaat men meestal Gorinchem, Woudrichem en Loevestein, die in één moeite door met een regelmatige veerdienst over de Waal te bezoeken zijn.

Op deze fietstocht kom ik heel wat meer onderdelen van de Hollandse Waterlinie tegen. Naast vestingsteden bestond de linie uit forten, schansen, werken, redoutes, bastions, batterijen, versterkingen en posten, die de geïnundeerde gebieden moesten bewaken en verdedigen.

Ik start op dinsdag, 31 maart 2020, in Herwijnen, bij Bakkerij Bakker. Toevallig lees ik dat behalve Bakker Bakker ook Johannes van den Bosch (1780–1844), oprichter van de Maatschappij van Weldadigheid, in Herwijnen is geboren.

Ik maak de fietsronde met de klok mee, zodat ik meteen met het autoveer Herwijnen–Brakel de Waal wil oversteken naar de Bommelerwaard. Ik zie de veerboot van verre naar de Brakelse kant varen, naar zal blijken de allerlaatste overvaart van deze ochtend. Ik ben er om vijf over halftien, en hoe ik ook sta te zwaaien, de veerboot blijft liggen waar-ie ligt. Vanwege Corona vaart de boot ’s ochtends slechts van zes uur tot halftien. Vanmiddag wel weer. Noodgedwongen draai ik de fietsronde om.

Op weg richting Leerdam passeer ik de Zandput, een waterplas waarvan de voormalige inhoud is verwerkt in de A15. Wat vooral opvalt is het geel van raapzaad in de bermen, en lammetjes in de wei. Bij een boerderij liggen enkele dode schapen onafgedekt langs de oprit. Enkele schapenpoten steken uit een afvalcontainer. Waarschijnlijk overleden in het kraambed.

Ik bereik het Fort bij de Nieuwe Steeg, onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tegenwoordig is het beter bekend onder de naam GeoFort met het Beste Kindermuseum van de Wereld in 2016.

Drie fazanten in de weide, een mannetje en twee wijfjes. Hij heeft zijn keuze nog niet bepaald en zal dat ook zo lang mogelijk uitstellen. Zij willen allebei wel. Een bestelwagen van Bakkerij Bakker passeert me met grote snelheid. Bakker Bakker is dus geen lokale warme bakker in Herwijnen, maar een regionale fabrieksbakker die ook levert in Asperen.

Langs Wapenplaats Asperen (Oude & Nieuwe Waterlinie) fiets ik even naar Acquoy voor een blik op Fort Asperen (Nieuwe Waterlinie), gelegen aan de oever van de Linge. Dan naar Leerdam voor een ritje langs de stadsmuren en de gesloten deuren van de Glasblazerij, toeristische troef van het stadje. Maar nu even niet.

Vervolgens over prachtige fietspaden op de linkeroever van de Linge, langs Kasteel Merckenburg, over de Appeldijk in Heukelum en door buurtschap Friezenwijk. De bloeiwijzen van groot hoefblad steken overal fier de lucht in. Er groeit veel Italiaanse aronskelk.         

In Buurtschap Vogelswerf is in 1915 de Waterlinie iets naar het oosten verplaatst. Men suggereert op een informatiebord dat dit hét splitsingspunt is van de Oude en de Nieuwe Hollandse Waterlinie, maar dat lijkt me te veel eer. Het cruciale splitsingspunt ligt ten noorden van de Lek bij Vreeswijk (Nieuwegein), met als doel om Utrecht in de verdediging op te nemen. Hierdoor lagen vier Vestingsteden van de Oude Hollandse Waterlinie niet meer in de frontlijn: Nieuwpoort, Schoonhoven, Oudewater en Woerden.

Langs de Lingedijk staat een antiek weeghuisje uit 1921 met de stichtelijke spreuk ‘Paterna rura a exercentibus’. Dit gaat mijn verroeste Latijnse kennis te boven, maar zou betekenen ‘Gelukkig de man die het land mag bebouwen’. En ondertussen wordt zeker zijn oogst gewogen en moet hij tol betalen?

Terwijl ik mijn lunch gebruik bij het weeghuisje is een groepje van tien aalscholvers voor mijn neus druk aan het duiken. Plots wenkt een collega verderop dat-ie een betere visplek heeft gevonden, en de hele groep zet het op een lopen.

Het kost even moeite om bij Gorinchem over de A15 heen te komen. Maar die route leidt door recreatiegebied Lingebos en langs Golfclub The Dutch. De kunstmatige heuveltjes op de golfcourse zijn gele oases, ik hoop van raapzaad en niet van gaspeldoorn. In het laatste geval zie je je afzwaaier misschien wel liggen in de hindernis, maar kun je er vanwege de doornige struiken absoluut niet bijkomen.

Via een prachtig landweggetje met bejaarde essen bereik ik de Waaldijk bij Fort Vuren, ook een aanvulling van de Nieuwe Waterlinie. Aan de overkant pronkt Slot Loevestein, maar ik trek door Vestingstad Gorinchem, passeer de Waal/Merwede via de A27 en fiets in het Land van Altena via Sleeuwijk naar Vestingstad Woudrichem. De ene kant van de dijk pronkt met  de pinksterbloem, de andere zijde met boterbloem en madelief. Het was de bedoeling om in Woudrichem met een gemotoriseerde roeiboot de Afgedamde Maas over te steken naar Slot Loevestein, maar de roeiboot is minder dan anderhalve meter breed en voldoet dus niet aan de Corona normen. Aan de rand van de vestingstad passeer ik een enorme keermuur met de grootste ‘monnik’ die ik tot nu toe ben tegengekomen. De ‘monnik’ – een grote pion boven op de keermuur – was bedoeld om de toegang tot de stad via deze waterkering te verhinderen.                       

Een kleine omweg brengt me bij de graansilo’s van Poederoijen. Hier liggen een Sluis en een Dam in de Afgedamde Maas, hoewel de Afgedamde Maas nog een heel stuk doorloopt, en zelfs uiteindelijk bij Wijk en Aalburg weer met de Maas is verbonden door het Heusdensch Kanaal.

Op de Dam een bijzonder Monument met een soort scheidingsakte, onthuld in 1904 door Koningin Wilhelmina  ‘ter herdenking van de scheiding van Maas en Waal’. Prinsgemaal Hendrik was er ook bij, Hertog van het Duitse Mecklenburg (dus niet van Kasteel Merckenburg waar ik net langs gekomen ben!).

Ik laat Loevestein aan me voorbij gaan. Via een mooi fietspad fiets ik langs de oude dwarsdijk tussen het polderland van de Bommelerwaard en de buitenpolder Munnikenland van de Afgedamde Maas terug naar de Waal.

Bij Brakel met het autoveer terug naar Herwijnen in de Betuwe. Op de dijk bij Herwijnen staat het enige overgebleven peilschaalhuisje, waarvan er rond 1900 zo’n honderdvijftig langs de grote rivieren stonden. Het foldertje aan de muur meldt dat in dit peilhuisje zich de enige overgebleven peilschrijver bevindt. Geen mummie van een oude dorpsbewoonster, maar een simpel en vernuftig apparaat dat de waterstand continu registreert. Tot 1989 werd om acht uur ’s morgens de waterstand afgelezen door de peilschaalwaarnemer (veertig jaar lang een oude dorpsbewoonster) en via de radio aan den volke kenbaar gemaakt: “Hier volgen de waterhoogten van vanmorgen negen uur”. In 1989 nam de computer de registratie over, maar mocht ooit de digitale snelweg uitvallen, dan kan de intacte peilschrijver ons nog steeds vertellen tot welke hoogte het Waalwater is gestegen in Herwijnen.

   

Gepost: 15 April 2020

 

Fietsknooppunten: Route.nl (Rondje met pontje door de Vesting3hoek): 01, 90, 94, 95, 96, 97, 98, 99, 49, 31, 32, 29, 38, 26, 28, 27, 25, 50, 23, 52, 80, 31, 78, 32, 33, 74, 69, 21, 22, 20, 05, 04, 01 (60 km)