WANDELEN: Moerdijk

In dorp Moerdijk ben ik nog nooit geweest. Het is nu of nooit! Ramptoerisme! Want over tien jaar ben ik blind, doof, lam of dood.

De gemeente Moerdijk vormt een noordwestelijke punt van de provincie Noord-Brabant, op de grens met zowel Zuid-Holland als Zeeland. De gemeente wordt begrensd in het noorden en westen door Hollandsch Diep en Volkerak, in het oosten door de Moerdijkspoorbruggen en in het zuiden door riviertje de Mark/Dintel. Het College van B&W zetelt in de grootste plaats Zevenbergen.

Binnen de gemeente Moerdijk ligt het dorp Moerdijk. Al meer dan tien jaar wordt er over het lot van dit dorp gesteggeld. Het ligt ingeklemd tussen de ‘Port of Moerdijk’ en het ‘Logistiek Park Moerdijk’. Nog eens duizend voetbalvelden zijn nodig voor nieuwe elementen van onze energie-infrastructuur (hoogspanningsstation, waterstoffabrieken), het project ‘Powerport’ (Volkskrant, 13 november 2025).  

Op 11 november 2025 heeft het College onder voorzitterschap van burgemeester Moerkerke het voorstel aan de gemeenteraad gedaan om het dorp Moerdijk binnen een termijn van tien jaar te laten verdwijnen. Op 19 november heeft de gemeenteraad in grote meerderheid (19 tegen 3) ingestemd met het voorstel. Op 1 december nemen rijk, provincie en gemeente een definitieve gezamenlijke beslissing (uitvoeren, uitstellen of afstellen) en de randvoorwaarden, zoals de compensatie voor de bewoners.

Onbewust van de gemeentelijke grenzen heb ik al eens een groot deel van de gemeente Moerdijk befietst, met bijzondere plaatsen als de vestingen Willemstad en Klundert, en Heijningen met het ‘Watersnoodhuis’, een houten noodwoning, geschonken in 1953 door Zweden met een ‘douche’ als noviteit voor Nederland. Recentelijk zijn meerdere van deze Scandinavische watersnoodwoningen tot rijksmonument verklaard. En dan al die forten langs de kust van Volkerak en Hollandsch Diep (‘Stelling Willemstad’. In: 1000110, 2019), met sporen van de Tachtigjarige Oorlog (Zuiderwaterlinie), maar ook van Napoleon.  

Op vrijdag, 21 november 2025, wandel ik van dorp Moerdijk onder de Moerdijkbruggen door langs het Hollandsch Diep naar dorp Lage Zwaluwe en verder binnendijks terug naar Moerdijk. Start bij dorpshuis De Ankerkuil, waar tien dagen geleden de bewoners over hun noodlot zijn geïnformeerd, hetgeen tot veel boosheid leidde. In weerwil van zijn naam werd burgemeester Moerkerke verweten geen Moerdijker te zijn. Aan veel huizen hangt dan ook de vlag halfstok.

In het centrum van het dorp een bijzondere constructie: een deels ontmantelde kerk (2018), waarvan de voorgevel, de vrijstaande toren en een open Mariakapel zijn blijven staan. Tussen de pilaren van het schip achter de voorgevel is een voetbal/basketbalkooi aangelegd. Een aantrekkelijk dorpscentrum. Op internet kun je nog foto’s vinden van de Sint-Stephanuskerk in vol ornaat. Vanaf 1957 was Moerdijk een bedevaartsoord vanwege een beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Fatima. Het beeld staat tegenwoordig in de vrijstaande kerktoren.

Tegenover de ‘voetbalkerk’ de statige pastorie met opschrift ‘Cedo nulli’ (Ik wijk voor niemand). ‘Memento mori’ (Gedenk te sterven) zou toepasselijker zijn in de huidige situatie.

Bij de aanleg van de industriële ‘Port of Moerdijk’ in de zeventiger jaren van de vorige eeuw is tussen dorp en haven een bufferbos aangelegd, de Appelzak. De naam slaat eigenlijk op een inham van het Hollandsch Diep. Ik wandel een heen-en-weertje door het bos. Geen appelbomen, maar vooral populieren (zilverpopulier, grauwe abeel) en esdoorns (gewone esdoorn, Spaanse aak). Plaatselijk veel kornoelje.

Vlakbij de kleine jachthaven van het dorp ligt de veerstoep van het pontje Lucretia van schipper Jan Blokland, die je van mei tot en met september met je fiets kan overzetten naar Strijensas in de Hoeksche Waard. In het bijzondere Strijensas – in 1711 verdronk Johan Willem Friso, de jonge Stadhouder van Friesland en Groningen, hier in het Hollandsch Diep – heb ik al eens 'smachtend' naar Moerdijk zitten kijken (‘Hoeksche Waard’. In: Zafira, 2024). Ben benieuwd of dit pontje gespaard blijft.

Langs de waterkant ook een strandje met zicht op die Hoeksche Waard aan de overkant. Aan de zuidzijde van het bos de ingang van de ‘Port of Moerdijk’, die goed beveiligd is met slagbomen en een veelheid aan camera’s. Aan de oostzijde van het bos een uitkijktorentje met zicht op het dorp. De bewoners van een duiventoren zullen ook moeten verkassen.

Vervolgens wandel ik binnendijks – met het uitzicht belemmerd door de hoge dijk – richting de Moerdijkbruggen. Langs Gemaal Moerdijk en voorbij het bord ‘Moerdijk. Einde bebouwde kom’, dat nog wel tien jaar meegaat.

Onderlangs de dijk bloeien de doorzetters duizendblad, bezemkruiskruid en af en toe Jacobskruiskruid en boerenwormkruid.

Naast de verkeersbrug een monument ter nagedachtenis aan de eerste brug, die in 1936 door Wilhelmina werd geopend. In 1940 kregen Duitse parachutisten de brug ongeschonden in handen, maar de brug werd door dezelfde Duitsers vernield in 1944 om de opmars van de geallieerden te vertragen. De brug werd na de oorlog provisorisch hersteld, maar in de zeventiger jaren vernieuwd en in 1978 door Juliana officieel heropend.

Onder brug door loopt de Havenspoorlijn van Station Lage Zwaluwe naar de ‘Port of Moerdijk’. Een locomotief van het rangeerbedrijf RF (Rail Feeding) komt me met een slakkengangetje tegemoet. Deze niet geëlektrificeerde spoorlijn sluit in Lage Zwaluwe onder andere aan op de eveneens niet geëlektrificeerde Langstraatspoorlijn (Halvezolenlijn), waarop in Hooge Zwaluwe – ondanks de lage snelheid – in augustus 2024 nog een dodelijk ongeluk plaatsvond op een onbewaakte overweg.  

Naast de verkeersbrug liggen twee spoorbruggen, de nieuwste daterend van 2005, voor de Hogesnelheidslijn (HSL). De oude spoorbrug dateert al van eind negentiende eeuw, maar is in de vijftiger jaren van de vorige eeuw vernieuwd. Aan de voet een voormalige Duitse bunker, die de zuidkant van de brug moest verdedigen.

Niet ver van de bunker staat in de berm een metalen rekje met twee ophangpunten. Aan één ophangpunt hangt een plastic buisje met erin een oranjerode vloeistof. Ik sta in eerste instantie voor een raadsel, maar het blijkt een gebruikte chemische ‘glowstick’ te zijn, die een aantal uren buitenactiviteiten kan bijlichten. Hier dansten vannacht misschien de witte wieven rond de Duitse bunker.

Ik verlaat de gemeente Moerdijk voor de gemeente Drimmelen en heb buitendijks zicht op het Hollandsch Diep met een oever vol rietkragen en wilgen. Buiten de vaargeul een ankerplaats van een groot aantal modderschuiten. In dit rustige water veel kuifeenden en knobbelzwanen. Op de hoge dijk staat herderstasje nog volop te bloeien. En een kleine paddenstoel blijkt de toepasselijke naam ‘Plooirokje’ te hebben.

Halverwege de route naar Lage Zwaluwe steek ik de hoge dijk over naar gemaal Schuddebeurs aan de Zeepvliet. Dit is blijkbaar het laagste punt van de provincie Noord-Brabant. Binnendijks van het gemaal ligt een bijzonder natuurgebiedje, dat kan dienen als waterberging wanneer de toestroom te groot is. Ik wandel langs de buitenrand. Er staat nog een romp van molen Schuddebeurs langs het water.

Ik bereik Lage Zwaluwe bij de veerstoep van ’t Leeuwe Veerke, een fietspontje dat je tijdens het seizoen naar de Anna Jacomina Plaat kan brengen, de meest westelijke punt  van de Biesbosch (‘Heilige Geertruid’. In: Paradijs, 2022). Hier ontstaat het Hollandsch Diep uit de samenvloeiing van Nieuwe Merwede (verlengde van de Waal) en Amer (verlengde van de Maas).

Ook de bewoners van Lage Zwaluwe voeren strijd tegen een of andere ‘Dorpsvisie’, getuige de posters voor de ramen. ‘Wij willen weiland’ en ‘Rondweg = Geld weg!’ Nu moet ik wel zeggen dat de doorgaande dorpsstraat zonder stoepen en met veel geparkeerde auto’s niet erg veilig is voor wandelaars.

Over de terugweg van Lage Zwaluwe naar Moerdijk kan ik kort zijn. Met zicht op molen Schuddebeurs passeer ik enkele betonnen versperringen, aangelegd door de Duitsers ter verdediging van de Moerdijkbruggen (Vesting Moerdijk). Verder saaie polderwegen en passage van de lange aanlopen van de Moerdijkbruggen. Ging ik op de heenweg eronderdoor, nu eroverheen.

In de weilanden bivakkeert een eerste grote groep kolganzen, die vanuit hun noordelijke broedgebieden de milde winter bij ons komen doorbrengen.

Ik passeer ‘Logistiek Park Moerdijk’ en zie dat dit park nog volop in ontwikkeling is. Men is nog druk bezig met grondverzet. Van een enorm distributiecentrum staan alleen de buitenwanden overeind.

Op de grens van de Moerdijker bebouwde kom staat een informatiepaneel voor een ‘Plattegrond’. Een reclame voor ‘Guess Seductive’ parfum door twee rondborstige dames heeft het gewonnen van de Plattegrond.

Bij De Ankerkuil is het rustig. Ik snak naar een snack van de naastgelegen semipermanente Snackbar Moerdijk, maar weersta de ‘fastfood’ verleiding. Deze snackbar zal het dorp wel overleven, al zal het op een andere plaats zijn.  

[Beeldverhaal]

Gepost: 7 December 2025

Wandelknooppunten: Ankerkuil, 41, 90, 41, 42, 43, 99, 96, 01, 51, 38, 37, 34, 32, 68, 72, 40, Ankerkuil (19 km)