SELFIES: Ambiorix

Laten we er voor het gemak van uitgaan dat Ambiorix echt heeft bestaan, dat hij in 54 v. Chr. een opstand van de Gallische Eburonen tegen de Romeinen heeft geleid en dat de omgeving van Atuatuca Tungrorum (Tongeren) het strijdtoneel is geweest. Het leefgebied van de Eburonen werd grotendeels begrensd door de Maas in het oosten, de Schelde in het westen en de Waal in het noorden. En door andere stammen in het zuiden.

De aanleiding voor de opstand waren hoge door Julius Caesar opgelegde belastingen in natura (vooral graan), nodig voor de bevoorrading van zijn troepen tijdens de verovering van Gallië. De Eburonen lokten anderhalf Romeins legioen (ca. 7500 soldaten), onderweg van het relatief kleine Atuatuca naar een grotere Romeinse legerplaats in de Ardennen, in een hinderlaag.

Caesar beschreef zijn verovering van Gallië en Belgica tussen 58–51 v. Chr. in zijn ‘Commentarii de Bello Gallico’. Er bestaat dan ook geen twijfel over de veldslag en de Romeinse verliezen, maar wel over de precieze locatie van het door Caesar genoemde Atuatuca en ook over de persoon van Ambiorix. Daarmee zou Vlaanderen beroofd worden van de nummer vier uit de verkiezing in 2005 van ‘De Grootste Belg’ aller tijden. In Wallonië eindigde Ambiorix op een veel lagere plaats!  

Caesar’s wraak was ‘zoet’. De Eburonen werden door een enorme overmacht van wel vijftigduizend Romeinse soldaten bijna compleet uitgemoord en de restanten verdreven naar Toxandrië (Kempen). Ambiorix – indien geen verzinsel van Caesar – vluchtte over Maas en Rijn naar Germania. Mogelijkerwijs heeft hij zijn ervaringen gedeeld met Germaanse stamhoofden, want de overeenkomsten met de ‘Varusschlacht’ in 9 n. Chr. in de buurt van Osnabrück onder leiding van Arminius, alias Hermann de Cherusk, zijn opvallend. Daar werden in een soortgelijke hinderlaag tussen heuvels en moeras drie Romeinse legioenen (20.000–25.000 man) onder opperbevelhebber Varus door de Germanen in de pan gehakt (‘Hermann’. In: Siem Sing a Song, 2020).

Op dinsdag, 27 januari 2026, sta ik in Tongeren (Belgisch Limburg) aan de voet van het kolossale geromantiseerde bronzen beeld uit 1866 van Ambiorix op de Grote Markt. Hij op zijn beurt staat in de schaduw van de imposante belfort van de dertiende-eeuwse Onze-Lieve-Vrouwebasiliek.

Ambiorix poseert in Germaanse klederdracht, heeft een drakenhelm op zijn hoofd en een strijdbijl in zijn hand. Met de voeten vertrapt hij de wapens van de Romeinen. Het hek om het beeld bestaat uit speren, pijlen en everzwijnkoppen, waar Asterix en Obelix hun vingers bij zouden aflikken.

Tongeren heeft een zeer interessant archeologisch Gallo-Romeins Museum, dat de geschiedenis van stad en omgeving behandelt van de prehistorie tot het einde van de Romeinse tijd (ca. 400 A.D.).

Veel te zien en te ontdekken in het museum, maar ik leer niet zo veel meer over het historisch personage van Ambiorix. Caesar’s verslag is de enige bron. In het boekwinkeltje ligt een boek van R. Nouwen: ‘Ambiorix tegen Caesar. De feiten en de mythe’ (2023), waarin alles nog eens tegen het licht wordt gehouden.

Er wordt in het museum wel een aardige film vertoond over de onderhandelingen tussen Ambiorix en de Romeinse bevelhebbers Sabinus en Cotta. Ambiorix jaagt deze Romeinen schrik aan met het fabeltje dat Germaanse stammen de ‘Limes’ zijn overgestoken om legerkamp Atuatuca aan te vallen. De Romeinen besluiten het kamp te verlaten om zich bij andere legioenen te voegen, zogenaamd onder vrijgeleide van Ambiorix, maar worden onderweg door de Eburonen vernietigd.

De omgeving van het huidige Tongeren werd, na de genocide op de Eburonen, het woongebied van de Tungri. Rond 15 v. Chr. ontstond op de huidige locatie van Tongeren een Gallo-Romeinse nederzetting met de naam Atuatuca Tungrorum (Vesting van de Tungri), die uitgroeide tot de eerste Belgische stad van enige importantie (zie: ‘Atuatuca Tungrorum’).

De Atuatuca van Caesar lijkt dus niet de Atuatuca Tungrorum te zijn geweest, maar Tongeren heeft zich Ambiorix volledig toegeëigend.

[Beeldverhaal]

Gepost: 13 Februari 2026