FIETSEN: Rondje Veluwezoom

Met het klimmen der jaren neem ik liever de benen dan de fiets. Toch heb ik maar weer eens het stalen ros van stal gehaald voor een tochtje van bijna zestig kilometer. Dit ter voorbereiding op de jaarlijkse fietsvierdaagse met vriend Jan volgende maand. Nou heb ik – net als andere Jan – een gloeiende hekel aan klimmen op mijn zware stadsfiets zonder ondersteuning, en ik dacht dan ook dat ik met de fietsroute ‘Smaakvol landschap bij Arnhem’ vooral om het Nationaal Park (NP) Veluwezoom heen zou fietsen. Niets bleek minder waar toen ik op het eind toch op de Posbank belandde, bijna het hoogste punt van het NP. Trots op mezelf, want ik heb nergens naar adem snakkend hoeven afstappen. Wandelen in het heuvelachtige Veluwezoom is nooit een probleem geweest (‘Veluwezoom 1’ en ‘Veluwezoom 2’. In: Zafira, 2024), maar nu heb ik ook mijn diploma ‘berggeit’ op de fiets op zak.  

Het is woensdag, 26 augustus 2026, een prachtige droge zomerse dag. Start bij het Bezoekerscentrum van Natuurmonumenten in Rheden. Meteen een klimmetje van de eerste categorie, langs de lege kooi van ‘Schaapskudde.nl’, maar de kudde is nog niet ver van huis en graast vlakbij de metalen zigzag trap naar het uitzichtpunt over het Herikhuizerveld. De heide staat prachtig in bloei. De fiets gaat te snel om veel aandacht te kunnen schenken aan plantjes, maar een struweel van gaspeldoorn langs het pad is niet te missen. 

Overal bordjes om afstand tot de schaapskudde te bewaren, want afgezien van de twee gehoorzame border collies die de kudde bijeenhouden, houdt de herderin (er is ook een herder in de buurt) twee kuddebeschermingshonden aangelijnd, die zo nodig wolven op afstand moeten houden door overtuigend te blaffen, grommen en rennen tussen de kudde en de agressor. Dit zijn meestal berghonden uit afgelegen streken, waar vele gevaren voor een schaapskudde dreigen. Het zijn werkhonden, geen familiehonden, al beschouwen ze de schaapskudde als hun familie. Overigens steken de mooie hoorns van enkele rammen trots boven de kudde van Veluwse heideschapen uit, maar of ze in geval van nood de beschermingshonden een handje gaan helpen?

Ik bereik het Rozendaalse Bos. Er vindt kap in het bos plaats om de droogtegevoelige fijnspar, ook nog eens slachtoffer van kevertje de letterzetter, te vervangen door loofbomen. Het bosvak is wel omheind om jonge loofboompjes een kans te geven de juveniele fase te overleven en niet opgevreten te worden door het wild.

In het bos eerst de grote begraafplaats Rosendael en dan het prachtige kasteel Rosendael met horeca in de Oranjerie. Zichtbaar in de tuin achter de waterpartijen de bekende schelpenwand en het theehuisje (‘Rosendael’. In: Zafira, 2024).

Vervolgens de lange Schelmseweg over de A12 en onder de Apeldoornseweg door, langs begraafplaats Moscowa en de ingang van het Openluchtmuseum. In de bosrand hangt aan een tak een gebreid poppetje. Even een fotootje maken. Er hangt een briefje aan: ‘Ik kom uit België en zoek een vriendje of vriendinnetje in Nederland’. Geen contactgegevens, dus een kansloze exercitie.

Enkele militairen in zware bepakking zijn aan het spoorzoeken en een groepje rekruten wordt gedrild, opgejut door enkele officieren op de fiets. Een voorbode van de kazernes in Schaarsbergen nadat ik opnieuw onder de A12 door ben gefietst.

Mij volledig onbekend is het hier gelegen particuliere Arnhems Oorlogsmuseum, ‘het mooiste museum van Nederland’, maar veel minder bekend dan het Airborne Museum in Oosterbeek. En van het Nederlands Instituut voor Publieke Veiligheid (NIPV) heb ik ook nog nooit gehoord. Het verzorgt opleidingen tot brandweerman en crisismanager.

Tegenover het NIPV een open veld met de dorpskerk en het dorpshuis van Schaarsbergen. Ook een borstbeeld van ene Clément van Maasdijk (1885–1910), ‘den eersten Nederlandschen Aviateur’. Deze luchtvaartpionier van het eerste uur gaf vliegdemonstraties, maar werd ook het eerste Nederlandse slachtoffer van een vliegtuigongeluk na een crash op 27 augustus 1910 in Schaarsbergen. De Oranjekazerne van de Luchtmobiele Brigade alhier is zelfs naar hem vernoemd.

Ik moet even terugdenken aan een monument op de Pettelaarse Schans bij ’s-Hertogenbosch, maar dat was ter ere van ene Henri Bakker, in 1911 de eerste piloot van het Nederlandse Leger (‘Bossche Broek’. In: Volgend jaar Pasen…, 2025).   

Pluspunt voor Schaarsbergen zijn de pannenkoeken van twee restaurants. Bij ‘Den Strooper’ langs de Koningsweg kan ik de gemberpannenkoek aanraden, maar de spekpannenkoek zou ik boycotten, want ik vertrouw die stroper niet.

Bij een uitgestorven militair complex zie ik een bordje ‘Vrijland’ hangen. Ik denk dat weinig mensen ooit van dit landgoed, vlakbij vliegveld Deelen, hebben gehoord. ‘Vrijland’ is een omheind gebied van ongeveer zeventig hectare, aangelegd ter herinnering aan de inzet van de Nederlandse krijgsmacht in oorlogen en vredesoperaties sinds 1940. Tussen de percelen bos liggen rotondes met informatieborden over de operaties, waar Nederland aan heeft deelgenomen. Dit ter erkenning van de nog levende oorlogsveteranen, en dat zijn er meer dan honderdduizend (‘Vrijland’. In: Tureluren, 2015).

Plompverloren staat in de berm een eenzame OV-fiets, zo maar achtergelaten. Of zit de gebruiker soms ergens in de bosjes te kakken?

Ik steek de A50 over en fiets in de richting van Vliegveld Terlet en dan over het pad tussen de Terletse Heide en het Rozendaalse Bos. Schotse hooglanders staan verveeld op de heide; de bodem van het bos aan de andere kant is volledig bedekt met rode bosbes. Ook de groenblijvende rode bosbes is op sommige plekken niet zo groen meer door de droogte.

Hier ging ik vorig jaar een keer faliekant de mist in op zoek naar de restanten van Teerose III, een Duits radiopeilstation uit de oorlog. Ik miste de afslag en maakte een mooie, maar heel andere wandeling dan gepland (‘Terletse Heide’. In: Volgend jaar Pasen…, 2025). Niet veel later deed ik nog een poging om Teerose III te bereiken, maar toen versperden twee Schotse hooglanders me de weg. Ik durfde er niet langs (zie: ‘Rozendaalse Veld’). Ook vandaag gaat het niet lukken. Het pad is afgesloten vanwege ‘brandpreventiemaatregelen’.

Via de Loenermark, waar de heide deels mooi bloeit, deels volledig is verdroogd, fiets ik door het landbouwgebied rond Loenen en Eerbeek en passeer tweemaal het spoor van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij, die een zomerse zondagsdienst onderhoudt tussen Apeldoorn en Dieren.

Met name in Eerbeek is het toeristisch druk. Ik fiets langs een fabriekshal met een kunstzinnige schildering over de Eerbeekse Beek, die vanaf de Veluwezoom naar de IJssel stroomt, onder het Apeldoorns Kanaal door (Beken Atlas Veluwe). Het is het schone water van deze beek waaraan het dorp zijn papierfabrieken te danken heeft. De betreffende fabriekshal is overigens wel onderdeel van papierfabriek De Hoop, die als papiermolen begon in 1657, maar in 2023 alle hoop verloor en als onrendabel zijn poorten heeft moeten sluiten. Hiermee verdween een belangrijke werkgever, maar ook een grote vervuiler. Er wordt over een nieuwe bestemming nagedacht. Terwijl ik een foto maak van de enorme fabriek, sta ik bij een leuk plantje in de berm en kan het niet laten om daarvan ook een foto te maken: heggenduizendknoop.

Dan weer door de bossen van Veluwezoom waar ik verbaasd een foto neem van een Amerikaanse vogelkers; nog nooit een struik gezien die zo boordevol bessen hangt. Op het fietspad is gekalkt: ‘Top dat jij fietst! 👍’ en dat helpt om de klim op het Eerbeekse Veldpad te bedwingen. Het ‘Bochtje van Jan’ – een straatnaambordje midden in de wildernis – neem ik met speels gemak twee keer, omdat ik wel even een foto moet maken. Dan kom ik op de Lange Juffer terecht. Deze weg loopt langs de Elsberg. Dan een stukje op de Burgemeester Bloemersweg langs de Worth-Rhederheide, waar over een paar weken de mannelijke edelherten komen burlen en duelleren om de hindenroedels.

Ik bereik de Posbank, waar het zeer druk is met liefhebbers van de bloeiende heide. Zelfs Beatrix is hier naartoe gefietst en ze is vereeuwigd in een bronzen beeld. De route daalt af naar De Steeg en dan langs de doorgaande weg terug naar Rheden voor een laatste klimmetje naar het Bezoekerscentrum.

Ik ben klaar voor de fietsvierdaagse over een paar weken, maar mijn fiets zeker niet. Ik laat regelmatig andere mensen schrikken door het intense gepiep en gekraak wanneer ik op een afdaling vol in de remmen moet. Meteen een volledige onderhoudsbeurt met APK geregeld, waarbij de hele fiets uit elkaar wordt gehaald en versleten onderdelen worden vervangen. Hoog tijd na zo’n 15.000 kilometer over de afgelopen vijftien jaar.      

[Beeldverhaal]

Gepost: 11 September 2026

Natuurmonumenten: Smaakvol Landschap bij Arnhem

Fietsknooppunten: Bezoekerscentrum Rheden, 69, 66, 34, 67, 71, 64, 48, 58, 47, 46, 4, 55, 3, 92, 24, 1, 68, 32, 87, 59, 88, 63, 96, 16, 95, 73, 65, 25, 63, 83, 85, 53, 69 (58 km)